نان یکی از اصلی‌ترین مواد غذایی در سفره ما است که در ایران قدیم نان معادل غذا محسوب می‌شده و بخش زیادی از انرژی روزانه ما از طریق مصرف انواع نان تأمین می‌شود. با این حال، نوع نانی که انتخاب می‌کنیم می‌تواند نقش مهمی در سلامت ما داشته باشد. نان‌هایی که با آرد کامل و سبوس‌دار تهیه می‌شوند، چه سنتی و چه صنعتی منبع خوبی از فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند و به کنترل قند خون، سلامت دستگاه گوارش و پیشگیری از اضافه‌وزن کمک می‌کنند. در مقابل، نان‌هایی که با آرد سفید و سبوس گیری شده پخته می‌شوند، مواد مغذی کمتری دارند و مصرف زیاد آن‌ها ممکن است با افزایش خطر بیماری‌های غیرواگیر مانند دیابت نوع دو، فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی عروقی و چاقی همراه باشد.نان کامل از آرد کامل تهیه می شود و آرد کامل آردی است که از تمامی اجزای دانه گندم (اندوسپرم، سبوس و جوانه) پس از پوستگیری اولیه تهیه می شود. آرد کامل می تواند در تولید انواع نان و فراورده هـای آردی به کار رود و میزان سبوسگیری آن از ۲% تا کمتر از ۶% است. با وجود این شواهد علمی، چندین دهه است که سبوس و جوانه گندم در اکثر کارخانجات کشور، در مقادیر مختلف از آرد جداسازی می شود و نان حاصل از این آرد، نه تنها ارزش غذایی بسیار پایینی دارد، بلکه موجب شیوع انواع بیماری‌ها می‌شود در واقع با سبوس گیری ۸۵% فیبر، ویتامنیها، املاح و کل جوانه جداسازی می‌گردد.از آنجا که نان ارزان‌ترین ماده مصرفی خانوارها است، اصلی‌ترین ماده غذایی ایرانیان به ویژه دهک‌های کم‌درآمد می‏باشد. کشور ما از لحاظ مصرف سرانه نان، یکی از پرمصرف‌ترین کشورهای جهان است. بررسی های انجام شده در ایران نشان داده است که مردم ایران نان کامل را کمتر و نان سفید را بیشتر مصرف می کنند. درحالیکه نان کامل نسبت به نان های تهیه شده با آرد سفید از ارزش تغذیه ای بالاتری برخوردار می باشد. طبق گزارش بار بیماری ها، در سال ۲۰۲۳ مصرف کم غلات کامل اصلی ترین عامل خطر رژیم غذایی در مرگ زودهنگام در ایران بود و در همان سال بالغ بر ۱۰ هزار مرگ زودرس به دلیل بیماری های قلبی عروقی، دیابت و برخی از سرطان ها منتسب به مصرف کم غلات کامل در ایران بود.

دکتر سعید مهروری 

معاون بهداشت دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گراش